Sáng ngày 10/12, Luật Dân số vừa được Quốc hội thông qua với 448/450 đại biểu tán thành, quy định nhiều chính sách mới liên quan đến quyền lợi của người lao động khi sinh con. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong đó đáng chú ý là lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản dài hơn và người có từ hai con đẻ trở lên được ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội.
Theo nội dung luật, phụ nữ sinh con thứ hai sẽ được nghỉ thai sản 7 tháng, tăng thêm một tháng nghỉ thai sản so với quy định hiện hành của Bộ luật Lao động. Đối với lao động nam sẽ được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con. Đại diện cơ quan soạn thảo – ông Lê Thanh Dũng, Giám đốc Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết việc kéo dài thời gian nghỉ sinh nhằm giúp phụ nữ có thêm điều kiện phục hồi sức khỏe, chăm sóc con nhỏ và ổn định cuộc sống.
Cũng theo ông Dũng, chính sách này được xây dựng dựa trên thực tế nhiều năm qua Việt Nam duy trì mức sinh thay thế quanh mức 2,09 con/phụ nữ, nhưng từ giai đoạn 2023-2024, tỷ suất sinh bắt đầu giảm nhanh tại nhiều địa phương, đặc biệt các đô thị lớn.
Một điểm quan trọng khác là người có từ 2 con đẻ trở lên không phân biệt nam hay nữ, có vợ, có chồng hay đang nuôi con một mình sẽ nằm trong nhóm đối tượng được ưu tiên mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo quy trình xác định thứ tự ưu tiên của pháp luật về nhà ở. Đại diện Bộ Y tế nhấn mạnh chính sách ưu tiên này nhằm hỗ trợ các gia đình đông con ổn định chỗ ở, giảm áp lực tài chính – vốn được xem là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ sinh giảm mạnh trong những năm gần đây.
Cùng với hai chính sách trụ cột trên, Luật Dân số cũng bổ sung nhiều chế độ hỗ trợ như hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh thấp, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, hoặc phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Ngoài ra, liên quan quy định về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, Luật quy định khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Luật Dân số nêu rõ việc đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai. Việc đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh thực hiện theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.
Dự án Luật Dân số lần này thể hiện một bước chuyển quan trọng, khi trọng tâm chính sách không còn dừng ở kế hoạch hóa gia đình mà chuyển sang dân số và phát triển. Quan điểm mới này hướng tới việc xử lý toàn diện các vấn đề về quy mô dân số, cơ cấu tuổi, ứng phó già hóa, đồng thời nâng cao chất lượng dân số trong mối tương quan với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội.
Luật xây dựng một khung chính sách tổng thể và có tính nền tảng, bao gồm lao động – việc làm, thu nhập – tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nhà ở… nhằm tạo môi trường thuận lợi để nâng tỷ lệ sinh và duy trì mức sinh thay thế theo hướng ổn định và bền vững.
Các chính sách hỗ trợ như kéo dài thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính khi sinh con được phân loại theo từng nhóm đối tượng và theo đặc thù từng địa phương. Bên cạnh đó, các gia đình đủ điều kiện còn được ưu tiên tiếp cận chính sách mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo quy định pháp luật.
Đối với mục tiêu giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, Luật khuyến khích đưa nội dung “không trọng nam khinh nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi” vào hương ước, quy ước của cộng đồng. Đồng thời, người hành nghề khám, chữa bệnh nếu vi phạm quy định về thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề theo quy định pháp luật chuyên ngành.
Hằng năm, cơ quan thống kê Trung ương sẽ công bố số liệu về mất cân bằng giới tính khi sinh, làm căn cứ để Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh xây dựng các giải pháp can thiệp phù hợp với từng thời điểm và từng địa bàn.
Luật Dân số sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Riêng chính sách hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh thấp và hỗ trợ cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi sẽ áp dụng từ ngày 1/1/2027.
Nguồn: Báo phụ nữ
