Án treo là một trong những chế định nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam, cho phép người bị kết án phạt tù được miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về thủ tục thi hành án treo cũng như các nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ trong thời gian thử thách.
Việc nắm vững quy định pháp luật không chỉ giúp người được hưởng án treo tránh vi phạm mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình. Bài viết dưới đây Luật Phú Thanh sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về thủ tục và nghĩa vụ khi thi hành án treo theo quy định hiện hành.
Thủ tục thi hành án treo
Bước 1: Triệu tập người hưởng án treo
- Cơ quan thi hành án Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu triệu tập người thi hành án hoặc người đại diện trong trường hợp người được hưởng án treo là người dưới 18 tuổi đến trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú, đơn vị quân đội nơi người đó làm việc để cam kết việc chấp hành án.
- Người được hưởng án treo, người đại diện của người được hưởng án treo phải có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
- Trường hợp người được hưởng án treo không có mặt theo giấy triệu tập hoặc không cam kết thì bị lập biên bản vi phạm nghĩa vụ.
Bước 2: Lập hồ sơ thi hành án
- Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu lập hồ sơ thi hành án và sao gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục người được hưởng án treo.
- Hồ sơ giám sát, giáo dục người được hưởng án treo đảm bảo nội dung tại khoản 2 Điều 85 Luật Thi hành án hình sự năm 2019.
Bước 3: Lập hồ sơ giám sát, giáo dục
- Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục người được hưởng án treo phải lập hồ sơ giám sát, giáo dục người được hưởng án treo.
- Hồ sơ bao gồm tài liệu được quy định tại khoản 3 Điều 85 Luật Thi hành án hình sự năm 2019.
Bước 4: Cấp giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách
- Trước khi hết thời gian thử thách 03 ngày, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục bàn giao hồ sơ giám sát, giáo dục cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu.
- Vào ngày cuối cùng của thời gian thử thách, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu phải cấp giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách.
- Giấy chứng nhận được gửi cho người được hưởng án treo và cơ quan có thẩm quyền liên quan.
Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục người được hưởng án treo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình quy định tại Điều 86 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 nhằm đảm bảo việc thi hành án treo được thực hiện tốt.
Lưu ý: Trường hợp người được hưởng án treo chết, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục thông báo cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo, Tòa án đã ra quyết định thi hành án phải ra quyết định đình chỉ thi hành án và gửi cho cơ quan.
Nghĩa vụ của bị án
Căn cứ Điều 87, Điều 92 Luật Thi hành án hình sự năm 2019, nghĩa vụ của người được hưởng án treo bao gồm:
- Có mặt theo giấy triệu tập và cam kết việc chấp hành án.
- Thực hiện nghiêm chỉnh cam kết trong việc tuân thủ pháp luật, nghĩa vụ công dân, nội quy, quy chế của nơi cư trú, nơi làm việc, học tập; chấp hành đầy đủ hình phạt bổ sung, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp vì lý do khách quan được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận.
- Chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan có thẩm quyền.
- Người được hưởng án treo có thể vắng mặt tại nơi cư trú nếu có lý do chính đáng và phải xin phép.
- Phải có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
- Hằng tháng phải báo cáo bằng văn bản với Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục về tình hình chấp hành nghĩa vụ của mình.
Điều kiện, thủ tục được rút ngắn thời gian thử thách
Điều kiện để người được hưởng án treo được đề nghị rút ngắn thời gian thử thách như sau:
- Đã chấp hành được một phần hai thời gian thử thách;
- Trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo đã chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, các nghĩa vụ; tích cực học tập, lao động, sửa chữa lỗi lầm hoặc lập thành tích trong lao động, bảo vệ an ninh, trật tự được cơ quan nhà nước có thẩm quyền khen thưởng.
Thủ tục được rút ngắn thời gian thử thách:
- Bước 1: Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục người được hưởng án treo có trách nhiệm rà soát người đủ điều kiện và báo cáo kèm theo tài liệu có liên quan cho cơ quan có thẩm quyền để đề nghị xét rút ngắn thời gian thử thách;
- Bước 2: Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh/Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu lập hồ sơ và có văn bản đề nghị rút ngắn thời gian thử thách đối với người có đủ điều kiện gửi đến Tòa án và Viện kiểm sát cùng cấp/Tòa án và Viện kiểm sát quân sự khu vực. Hồ sơ đề nghị rút ngắn thời gian thử thách bao gồm tài liệu theo quy định khoản 3 Điều 90 Luật Thi hành án hình sự năm 2019.
- Bước 3: Chánh án Tòa án nhân dân cấp khu vực, Chánh án Tòa án quân sự khu vực nơi người được hưởng án treo cư trú hoặc làm việc thành lập Hội đồng và tổ chức phiên họp để xét, quyết định rút ngắn thời gian thử thách.
- Bước 4: Tòa án phải gửi quyết định về việc chấp nhận toàn bộ, chấp nhận một phần hoặc không chấp nhận rút ngắn thời gian thử thách của án treo cho người chấp hành án và các cơ quan có thẩm quyền liên quan theo 5 Điều 90 Luật Thi hành án hình sự năm 2019..
Cơ sở pháp lý: Điều 89, Điều 90 Luật Thi hành án hình sự năm 2019; điểm b khoản 2 Điều 11 Thông tư liên tịch số 04/2025/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC quy định về phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự, quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự.
Hậu quả của việc vi phạm nghĩa vụ trong thời gian hưởng án treo
Trong thời gian thử thách, nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự 02 lần trở lên, thì Tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan thi hành án sẽ lập biên bản, xác minh và báo cáo Tòa án. Tòa án có thể ra quyết định buộc người đó chấp hành hình phạt tù tương ứng với thời hạn đã tuyên trước đó.
Việc vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách được đánh giá một cách nghiêm túc và có các mức độ xử lý khác nhau tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Vi phạm lần đầu thường được nhắc nhở, giáo dục; vi phạm lần hai có thể bị kiểm điểm; vi phạm từ lần thứ ba trở đi có thể bị đề nghị Tòa án xem xét việc buộc chấp hành hình phạt tù.
Cụ thể hậu quả của việc vi phạm nghĩa vụ được quy định tại Điều 93 Luật Thi hành án hình sự năm 2019.
Kết luận
Thi hành án treo không chỉ là sự khoan hồng của pháp luật mà còn đi kèm với những yêu cầu nghiêm ngặt trong quá trình thử thách. Người được hưởng án treo cần tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ theo quy định, đồng thời tích cực cải tạo để sớm ổn định cuộc sống. Việc hiểu rõ thủ tục và trách nhiệm của mình sẽ giúp hạn chế rủi ro bị buộc chấp hành án phạt tù, đồng thời thể hiện ý thức chấp hành pháp luật một cách nghiêm túc. Nếu gặp khó khăn trong quá trình thực hiện, việc tìm đến sự tư vấn pháp lý là giải pháp cần thiết và hiệu quả.
