Trong môi trường làm việc hiện nay, tranh chấp lao động là vấn đề thường xuyên xảy ra giữa người lao động và người sử dụng lao động, xuất phát từ những mâu thuẫn về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm, hoặc chấm dứt quan hệ lao động. Để bảo đảm quyền lợi cho cả hai bên, pháp luật đã có những quy định cụ thể về hình thức, trình tự và cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động.

Với kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực pháp lý lao động – doanh nghiệp, Công ty Luật Phú Thanh sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của tranh chấp lao động, phương thức giải quyết và những điểm cần lưu ý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

1. Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Lao động 2019
• Luật Công đoàn 2012 (sửa đổi 2020)
• Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015
• Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động

2. Tranh chấp lao động là gì?

Tranh chấp lao động là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ, lợi ích phát sinh giữa các bên trong quá trình xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ lao động; tranh chấp giữa các tổ chức đại diện người lao động với nhau; tranh chấp phát sinh từ quan hệ có liên quan trực tiếp đến quan hệ lao động.

Có 02 loại tranh chấp lao động, bao gồm:

– Tranh chấp lao động cá nhân giữa người lao động với người sử dụng lao động; giữa người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại;

– Tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc về lợi ích giữa một hay nhiều tổ chức đại diện người lao động với người sử dụng lao động hoặc một hay nhiều tổ chức của người sử dụng lao động.

+ Tranh chấp lao động tập thể về quyền là tranh chấp giữa một hay nhiều tổ chức đại diện người lao động với người sử dụng lao động hoặc một hay nhiều tổ chức của người sử dụng lao động phát sinh trong trường hợp:

Có sự khác nhau trong việc hiểu và thực hiện quy định của thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động, quy chế và thỏa thuận hợp pháp khác;

Có sự khác nhau trong việc hiểu và thực hiện quy định của pháp luật về lao động;

Khi người sử dụng lao động có hành vi phân biệt đối xử đối với người lao động, thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động vì lý do thành lập, gia nhập, hoạt động trong tổ chức đại diện người lao động; can thiệp, thao túng tổ chức đại diện người lao động; vi phạm nghĩa vụ về thương lượng thiện chí.

+ Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích bao gồm:

Tranh chấp lao động phát sinh trong quá trình thương lượng tập thể;

Khi một bên từ chối thương lượng hoặc không tiến hành thương lượng trong thời hạn theo quy định của pháp luật.

3. Phương thức giải quyết tranh chấp lao động.

3.1. Giải quyết tranh chấp lao động thông qua thương lượng trực tiếp giữa các bên

Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua việc các bên trực tiếp gặp nhau để giải quyết mâu thuẫn, bất đồng mà không cần sự tham gia của bên thứ ba. Thực chất của thương lượng chính là tự giải quyết vấn đề mà không cần sự trợ giúp của chủ thể thứ ba.

Trong quá trình thương lượng, các bên sẽ cùng nhau xem xét, bàn bạc về các khả năng để đi đến giải quyết các vấn đề bất đồng, tạo ra sự mềm dẻo, linh hoạt không bị ràng buộc bởi thủ tục pháp lý hay những quy định cứng nhắc về trình tự, thủ tục. Trước những ưu điểm của mình như ít tốn kém về thời gian, tài chính, phức tạp về thủ tục, trình tự và hiệu quả khả thi của kết quả thương lượng, pháp luật khuyến cáo các bên sử dụng phương thức này trước khi quyết định sử dụng các phương thức giải quyết khác.

3.2. Giải quyết tranh chấp lao động thông qua hòa giải

Nếu như thương lượng trực tiếp chỉ có hai bên chủ thể với sự tự do ý chí thì hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp có sự tham gia của bên thứ ba. Hòa giải chính là quá trình các bên tranh chấp tự thương lượng với sự giúp đỡ của người thứ ba trung lập để giải quyết tranh chấp lao động phát sinh giữa họ.

Người thứ ba thực hiện hòa giải có thể được xác định là cá nhân hoặc tố chức, không có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và có hiểu biết về vấn đề lao động – xã hội, pháp luật cũng như có kĩ năng hòa giải. Với vai trò quan trọng của mình và là một trong những phương thức giải quyết tranh chấp phổ biến và hiệu quả, hòa giải tranh chấp lao động thường được xác định là một bước, một thủ tục trong trình tự giải quyết tranh chấp lao động.

3.3. Giải quyết tranh chấp lao động theo thủ tục trọng tài

Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp trong hòa bình với sự tham gia của bên thứ ba khách quan, công bằng, chính trực bằng việc đưa ra quyết định về vụ việc đối với cả hai bên tranh chấp. Phán quyết của trọng tài có thể mang tính khuyến nghị hoặc bắt buộc các bên có nghĩa vụ thực hiện tùy quy định pháp luật mỗi quốc gia.

Trước đây, trọng tài lao động là phương thức giải quyết bắt buộc trong giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích. Hiện nay, việc yêu cầu trọng tài giải quyết tranh chấp là hoàn toàn tự nguyện, trên cơ sở thỏa thuận của các bên tranh chấp.

Nếu như ở phương thức thương lượng, hòa giải, kết quả của quá trình giải quyết tranh chấp lao động phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí của các bên tranh chấp thì ở trọng tài lao động, ngoài việc mềm dẻo theo yêu cầu, điều kiện của các bên thì trọng tài còn có quyền quyết định về vụ việc, quyết định của trọng tài có thể có giá trị chung thẩm tùy thuộc pháp luật mỗi quốc gia.

3.4. Giải quyết tranh chấp lao động tại tòa án.

Giải quyết tranh chấp lao động tại tòa án là phương thức giải quyết do tòa án, với tư cách là cơ quan tài phán mang quyền lực nhà nước tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định và phán quyết của tòa án được đảm bảo thực hiện bằng cưỡng chế nhà nước.

Đây là phương thức được tiến hành theo thủ tục tố tụng chặt chẽ, thực hiện bởi hệ thống tòa án nhân dân là cơ quan nằm trong hệ thống các cơ quan tư pháp, nhân danh nhà nước, bằng pháp luật giải quyết các tranh chấp nói chung và tranh chấp lao động nói riêng.

Tuy nhiên, giải quyết tranh chấp lao động tại Tòa án cũng có những hạn chế nhất định về thời gian giải quyết có thể kéo dài với nhiều cấp xét xử theo thủ tục tố tụng, chi phí tốn kém, thù lao trong trường hợp thuê luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp, căng thẳng sau khi giải quyết,…

4. Lưu ý khi giải quyết tranh chấp lao động

• Người lao động nên giữ lại hợp đồng, bảng lương, tin nhắn, email… làm bằng chứng.
• Doanh nghiệp cần lưu hồ sơ nhân sự, quyết định xử lý kỷ luật, biên bản họp để chứng minh tính hợp pháp.
• Cả hai bên nên ưu tiên thương lượng, hòa giải để duy trì quan hệ lao động ổn định.
• Khi cần, có thể ủy quyền luật sư tham gia hòa giải, tố tụng để đảm bảo quyền lợi hợp pháp.

Kết luận: Tranh chấp lao động là điều khó tránh khỏi trong quan hệ việc làm, nhưng nếu hiểu rõ quy định pháp luật và quy trình giải quyết, cả người lao động và doanh nghiệp đều có thể bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình một cách hợp pháp, minh bạch và hiệu quả.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc soạn đơn khởi kiện, thu thập chứng cứ hoặc thương lượng với doanh nghiệp, hãy liên hệ Công ty Luật Phú Thanh – đội ngũ luật sư chuyên nghiệp sẽ đồng hành, tư vấn và hỗ trợ trọn gói trong quá trình giải quyết tranh chấp.

(Phương Nguyễn)