Vay tiền là một giao dịch dân sự rất phổ biến trong đời sống. Tuy nhiên, có không ít trường hợp người vay cố tình không trả nợ, dẫn đến mâu thuẫn, kiện tụng, thậm chí bị tố cáo hình sự. Nhiều người thắc mắc: “Vay tiền không trả có phải đi tù không?” hoặc “Trường hợp nào bị khởi tố hình sự, trường hợp nào chỉ là tranh chấp dân sự?”
Bài viết dưới đây, Công ty Luật Phú Thanh sẽ giúp bạn hiểu rõ ranh giới giữa vi phạm dân sự và tội phạm hình sự trong hành vi vay tiền không trả.
I. Căn cứ pháp lý
– Bộ luật Hình sự 2015;
– Bộ luật Dân sự 2015.
II. Nội dung tư vấn
– Vay nợ là vấn đề dân sự được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, tại Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thoả thuận khác.
Như vậy, trả nợ khi đến hạn là nghĩa vụ của người đi vay. Nếu đến hạn trả nợ nhưng bên vay không trả, có 02 trường hợp xảy ra như sau:
+ Trường hợp 1: Bên vay không trả nợ do không có khả năng chi trả và không có dấu hiệu bỏ trốn hay dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản thì đây sẽ là tranh chấp dân sự. Để đòi lại được tiền, bên cho vay có thể đến Tòa án dân sự để thực hiện thủ tục kiện đòi tài sản.
+ Trường hợp 2: Nếu bên vay có thể trả nợ nhưng không trả mà cố tình dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
– Cụ thể, tại Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 quy định các hành vi phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản như sau:
+ Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả;
+ Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản.
– Người thực hiện một trong các hành vi trên có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm khi:
+Giá trị tài sản từ 04 triệu đến dưới 50 triệu đồng;
+ Giá trị tài sản dưới 04 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cưỡng đoạt tài sản… chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
– Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các khung hình phạt tăng nặng khác là:
+ Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm khi: Phạm tội có tổ chức; Có tính chất chuyên nghiệp; Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng; Dùng thủ đoạn xảo quyệt; Tái phạm nguy hiểm…
+ Phạt tù từ 05 – 12 năm khi chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng.
+ Phạt tù từ 12 – 20 năm khi chiếm đoạt tài sản trị giá 500 triệu đồng trở lên.
– Bên cạnh đó, hình phạt bổ sung của tội này là phạt tiền từ 10 – 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Như vậy, vay tiền mà không trả sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, người phạm tội có thể bị phạt tù đến 20 năm, phạt tiền đến 100 triệu.
III. Kết luận
Vay tiền không trả chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi có yếu tố gian dối hoặc cố tình chiếm đoạt tài sản.
Nếu chỉ là mất khả năng thanh toán do nguyên nhân khách quan, đây là tranh chấp dân sự và được giải quyết tại Tòa án dân sự. Để tránh rủi ro, người cho vay nên lập hợp đồng vay rõ ràng, có chữ ký, giấy tờ tùy thân, thời hạn và phương thức trả nợ cụ thể.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc về tranh chấp nợ, tố cáo lừa đảo hoặc khởi kiện đòi tiền, hãy liên hệ Công ty Luật Phú Thanh – đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm sẽ hỗ trợ tư vấn, thu hồi nợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bạn.
(Phương Nguyễn)
